مسائل حقوقی پیمان-ماده48(خاتمه پیمان)

از WikiPeymankar

پرش به: ناوبری, جستجو

ماده48 - خاتمه پیمان

هرگاه پیش از اتمام کارهای موضوع پیمان،کارفرما بدون آنکه تقصیری متوجه پیمانکار باشد،بنا به مصلحت خود یا علل دیگر،تصمیم به خاتمه پیمان بگیرد خاتمه پیمان را با تعیین تاریخ آماده کردن کارگاه برای تحویل که نباید بیشتر از 15 روز باشد به پیمانکار ابلاغ می کند کارفرما کارهایی را که ناتمام ماندن آنها موجب بروز خطر یا زیان مسلم است در این ابلاغ تعیین می کند و مهلت بیشتری به پیمانکار می دهد تا پیمانکار بتواند در آن مهلت این گونه کارها را تکمیل کند و کارگاه را آماده تحویل نماید.اقدامات پس از خاتمه دادن پیمان به شرح زیر است:

الف)کارفرماآن قسمت ازکارهاراکه ناتمام است طبق مقررات درج شده درماده 41 تحویل قطعی وآن قسمت راکه پایان یافته است طبق مقررات تعیین شده درماده 39 تحویل موقت می گیرداگرمعایبی درموردکارهای ناتمام مشاهده شودپیمانکارمکلف است به هزینه خوددرمدت مناسبی که باتوافق کارفرماتعیین می شودرفع عیب نمایدوسپس تحویل قطعی دهددرصورتی که پیمانکاردرمهلت مقرررفع نقص نکند کارفرماطبق بند"د"ماده 32 اقدام به رفع نقص می نماید.تاحدی که موردلزوم ودرخواست کارفرماست،پیمانکاربایدنقشه ها،کاتالوگها،قراردادهای باپیمانکاران جزءوسایرمدارک اجرای کارراتحویل کارفرما دهد.

ب)صورت وضعیت کارهای انجام شده،طبق ماده 40 تهیه می شود.

ج)در مورد مصالح و تجهیزات موجود و سفارش شده به شرح زیر اقدام می شود:

1)مصالح و تجهیزات موجود در کارگاه که طبق مشخصات فنی بوده و برای اجرای موضوع پیمان تهیه شده است اندازه گیری و بهای آنها بر اساس نرخ متعارف روز در تاریخ خرید،که مورد توافق دو طرف باشد،در صورت وضعیت قطعی منظور می شود.

2)پیمانکار با دریافت ابلاغ خاتمه پیمان بی درنگ فهرست مصالح و تجهیزات سفارش شده برای اجرای کار را همراه با شرایط خرید آنها برای کارفرما ارسال می نماید. کارفرما تا ده روز از دریافت فهرست پیشگفته،اقلامی از مصالح و تجهیزات سفارش شده را که مورد نیاز تشخیص می دهد به پیمانکار اعلام می نماید تا پیمانکار قرارداد خرید آنها را به کارفرما منتقل نماید.مبالغی که بابت خرید این مصالح و تجهیزات از سوی پیمانکار تادیه شده است،در مقابل تسلیم اسناد و مدارک آن به حساب طلب پیمانکار منظور می گردد و تادیه بقیه بهای خرید و هر نوع تعهد مربوط به آنها به عهده کارفرما خواهد بود.

3)پیمانکار باید بی درنگ پس از دریافت ابلاغ خاتمه پیمان،تمام قراردادهای خود با پیمانکاران جزء و اشخاص ثالث را خاتمه دهد.خاتمه قراردادهای خرید مصالح و تجهیزاتی که مورد نیاز کارفرما نیست پس ازاعلام نظر کارفرما طبق بند2،انجام می شود.

د)در صورتی که پیمانکار به منظور اجرای موضوع پیمان،در مقابل اشخاص ثالث تعهداتی کرده است و در اثر خاتمه دادن به پیمان ملزم به پرداخت هزینه و خسارتهایی به اشخاص گردد،این هزینه ها و خسارتها،پس از رسیدگی و تایید کارفرما،به حساب بستانکاری پیمانکار منظورمی شود.

ه)کارفرما تاسیسات و ساختمانهای موقتی را که در کارگاه احداث شده است در اختیار می گیرد.بهای این تاسیسات و ساختمانها با در نظر گرفتن پرداختهایی که قبلاً به پیمانکار شده است،با توافق دو طرف تعیین می شود و به حساب طلب پیمانکار منظور می گردد و بابت آنها وجهی به عنوان برچیدن کارگاه پرداخت نمی شود.اگر تاسیسات و ساختمانهای پیشگفته در خارج از محلهای تحویلی کارفرما ایجاد شده باشد،کارفرما بهای اجاره آنها را که با توافق دو طرف تعیین می شود، برای مدتی که به منظور تکمیل کار در اختیار خواهد داشت به پیمانکارپرداخت می کند.

و)پیمانکار مکلف است که مازاد مصالح و تجهیزات و دیگر تدارکات خود را که در محلهای تحویلی کارفرما باقی مانده است،حداکثر ظرف سه ماه از تاریخ ابلاغ کارفرما از محلهای یاد شده خارج کند در غیر این صورت کارفرما می تواند برای خارج کردن آنها به هر نحو که مقتضی بداند عمل نماید و هزینه های آن را به حساب بدهی پیمانکار منظور دارد.در غیر این صورت پیمانکار نمی تواند نسبت به ضرر و زیان وارد شده به اموال و داراییهای خود دعوایی مطرح نماید.

ز)در مورد تضمینهای پیمانکار به ترتیب زیرعمل می شود.

1)تضمین انجام تعهدات پیمان طبق روش تعیین شده در تبصره 1 ماده 34 آزاد می شود با این تفاوت که آخرین صورت وضعیت موقت موضوع تبصره پیشگفته حداکثرتا یک ماه پس از تحویل کار اعم از قسمت تحویل موقت شده و تحویل قطعی شده با احتساب مصالح پای کار تهیه می شود.

2)تضمین حسن انجام کار قسمت تحویل موقت شده و قسمت تحویل قطعی شده هر یک جداگانه طبق ماده 35 آزاد می شود.


1-شرط خیار در پیمان ( خاتمه پیمان )

قبلاً این توضیح را داده ایم که نفس ماده 48 شرایط عمومی پیمان که بدون رعایت مفاد ماده 401 قانون مدنی یعنی بدون تعیین تاریخ شرط خیار در سند پیمان آمده ، جز بطلان پیمان هیچ تأثیر دیگری ندارد . به موجب حکم ماده 401 قانون مدنی چون مدتی برای اعمال خیار تعیین نگردیده لذا هم ماده 48 شرایط عمومی پیمان و هم مجموعه سند پیمان محکوم به بطلان است . یعنی این سند مهم و قرارداد با ارزش اداری با آن ماده 48 از ابتدا فاقد آثار حقوقی بوده است و هرآنچه که طرفین از زمان انعقاد آن را رشته بوده اند پنبه کرده اند .

از استقراء در دیگر مواد شرایط عمومی پیمان به مواردی بر می خوریم که بر انحلال یا انفساخ پیمان به ماده 48 شرایط عمومی پیمان استناد و احاله شده است . این احاله صرفنظر از این که بجاست یا بی جا بیشتر ناظر است به اقدامات پس از انحلال و چگونگی تحویل و تحول موضوع پیمان و تسویه حساب پیمانکار . مثلاً مواد 28 ، 29، 39 ، 40 ، 44 ، 46 ، 49 ، 50 شرایط عمومی پیمان در پاره ای موارد بعضی از روابط طرفین پیمان را به ماده 48 شرایط عمومی پیمان مستند می کنند . شاید این استنادات در بادی امر قدری تعجب برانگیز باشد زیرا چگونه می توان تصور کرد که بعضی از مواد پیمان نحوه امور مربوط به طرفین پیمان را به امری که فی نفسه باطل و خود مبطل پیمان است ، احاله دهند . برای زدودن این حیرت باید بگوئیم که ماده 48 شرایط عمومی پیمان در ابتدا شرط خیار پیمان را بدون ذکر مدت بیان می کند و سپس ترتیبات و اقداماتی که پس از خاتمه پیمان از حیث چگونگی تحویل موضوع پیمان و نحوه تسویه حساب پیمانکار و سایر موارد دیگر معمول می گردد ، بر می شمارد . از این روی موادی که بعضی امور مربوط به طرفین پیمان را به ماده 48 شرایط عمومی پیمان مستند می کنند ناظر به همان ترتیبات و اقدامات پس از خاتمه پیمان است نه مربوط به شرط خیار .

بنا به مراتب بالا هرگاه ماده 48 شرایط عمومی پیمان را بالاستقلال و صرفنظر از سایر مواد مرتبط با آن در نظر بگیریم یعنی این که کارفرما هر زمان که بخواهد می تواند به فسخ پیمان مبادرت ورزد و این اختیار نیز موکول به مدت معینی نباشد ، قانوناً باطل و از درجه اعتبار ساقط است.

اما هرگاه مفهوم ماده 48 عمومی پیمان را به سایر مواد مرتبط با آن محدود کنیم یعنی چنین تلقی کنیم که مندرجات صدر ماده مرقوم ناظر است به دیگر مواد مرتبط با شرایط عمومی پیمان و سایر مندرجات آن ناظر است به اقدامات و ترتیبات بعد از خاتمه پیمان ، نمی توانیم از آن حکم به ابطال پیمان دهیم لذا در صحت پیمان از این حیث تردیدی وجود نخواهد داشت .

2-تشریفات لازم برای انحلال یا ابطال پیمان به استناد ماده 48

بارها گفتیم ماده 48 تحت عنوان خاتمه پیمان که در شرایط عمومی پیمان آمده است به لحاظ عدم تعیین مدت برای اعمال خیار شرط به استناد ماده 401 قانون مدنی نه تنها باطل است بلکه مبطل پیمان نیز می باشد . صرفنظر از این مساله در پاره ای از مواد شرایط عمومی پیمان برای انحلال پیمان به ماده 48 نیز اشارت و حوالت شده است . لذا ماده 48 ناظر به مواد دیگر شرایط عمومی پیمان هم می باشد . آن مواد استنادی بعضاً حاکی از نوعی انفساخ و یا ابطلال پیمان است که درجای خود شرح داده ایم . در هر حال وقتی در جایی از سند پیمان اشاره به انحلال پیمان به استناد ماده 48 شرایط عمومی پیمان می شود تشریفات مربوط به انحلال پیمان نیز مطابق همان ماده انجام می گیرد و آن تشریفات و اقدامات با آنچه در ماده 47 شرایط عمومی پیمان آمده است متفاوت است .

در توضیح مربوط به اقدامات انحلال یا ابطال پیمان به استناد ماده 48 شرایط عمومی پیمان ، ناگزیریم عیناً از عبارت « خاتمه پیمان » استفاده کنیم و برای انسجام مطالب از تغییر و تبدیل آن به واژه دیگری خودداری نماییم . اما باید متذکر شد از این پس هر جا عبارت « خاتمه پیمان » به کار می رود و اقدامات و ترتیبات مربوط به انحلال یا ابطال پیمان را به استناد ماده 48 شرایط عمومی پیمان بررسی می کنیم به همان معنایی است که قبلاً در مورد ماده 48 و سایر موارد مرتبط به آن شرح داده ایم . یعنی ماده 48 به تناسب مورد ممکن است شامل فسخ ، نوعی انفساخ و یا ابطال را شامل گردد .

3-لزوم ابلاغ خاتمه پیمان

اولین وظیفه کارفرما در خاتمه دادن به پیمان ، ابلاغ موضوع خاتمه پیمان به پیمانکار است . لزوم اعلام فسخ پیمان از سوی کارفرما را قبلاً در توضیح فسخ پیمان به استناد ماده 46 شرایط عمومی پیمان در شرح ماده 47 دیدیم . گفتیم فسخ از جمله اعمال حقوقی و جزء « ایقاعات » است . اساساً هرگونه عمل حقوقی ( مثل فسخ ) مسبوق به اراده فرد است و اراده نیز همان قصد باطنی است . چون قصد باطنی تا زمانی که پا به دنیای خارج نگذارد از نظر حقوقی فاقد آثار حقوقی لازم است ، لذا به هنگام فسخ هر نوع معامله ، طرفی که می تواند و حق دارد معامله را فسخ کند لازم است موضوع فسخ را قبلاً به آگاهی طرف مقابل خود برساند وگرنه دانش حقوق وسیله ای برای کاوش درونی افراد ندارد . همچنان که ماده 449 قانون مدنی می گوید : « فسخ به هر لفظ یا فعلی دلالت بر آن نماید حاصل می شود ».

در پیمان نیز کارفرما در صورت خاتمه پیمان به استناد ماده 48 شرایط عمومی پیمان ، لازم است بدواً موضوع را به آگاهی پیمانکار برساند . لزوم این امر چه به هنگام فسخ پیمان به استناد ماده 46 و چه به استناد ماده 48 شرایط عمومی پیمان باشد ، علی السویه است . این است که ماده اخیر الذکر می گوید : « هرگاه ... کارفرما .... تصمیم به خاتمه دادن پیمان بگیرد ، خاتمه پیمان را ... به پیمانکار ابلاغ می کند .» تا زمانی که کارفرما خاتمه پیمان را به پیمانکار ابلاغ نکرده ماد پیمان به اعتبار خود باقی بوده و بین او و پیمانکار لازم الاتباع است .

4-تعیین تاریخ آماده کردن کارگاه برای تحویل

زمانی که کارفرما خاتمه پیمان را به پیمانکار ابلاغ می کند لازم است تا آماده کردن کارگاه برای تحویل را نیز به پیمانکار ابلاغ کند . در این صورت تحویل کارگاه به پیمانکار نباید بیشتر از 15 روز از تاریخ ابلاغ خاتمه پیمان باشد . سند پیمان مشخص نکرده که در صورت عدم تحویل کارگاه ظرف مدت مذکور از سوی پیمانکار ، چه باید کرد ؟

5-تعیین مهلت برای تکمیل کارهایی که ناتمام مانده است

در صورت اعلام خاتمه پیمان از ناحیه کارفرما ممکن است بعضی از کارهای موضوع پیمان که ناتمام مانده موجب بروز خطر یا زیان مسلم گردد . بدین منظور ماده 48 شرایط عمومی پیمان مقرر می دارد : « کارفرما کارهایی را که ناتمام ماندن آنها موجب بروز خطر یا زیان مسلم است در این ابلاغ [ ابلاغ خاتمه پیمان ] تعیین می کند و مهلت بیشتری می دهد تا پیمانکار بتواند در آن مهلت اینگونه کارها را تکمیل کند و کارگاه را آماده تحویل نماید .»

بعد از اینکه کارفرما خاتمه پیمان را با تعیین تاریخ آماده کردن کارگاه برای تحویل ، که نباید بیشتر از 15 روز باشد ، به پیمانکار ابلاغ کرد و مهلتی برای تکمیل کارهای ناتمام در آن ابلاغ تعیین نموده باید اقدامات بعدی زیر را معمول دارد .

6-خلع ید از پیمانکار

برای خلع ید پیمانکار از کارگاه کارفرما به اقدامات زیر مبادرت می ورزد :

یک – تحویل قطعی کارهای ناتمام :

کارفرما آن قسمت از کارها را که ناتمام است ، طبق مقررات درج شده در ماده 41 تحویل قطعی می گیرد ، مطابق ماده مرقوم ، کارفرما بنا به تقاضای پیمانکار و تأیید مهندس مشاور ، اعضای هیأت تحویل قطعی و تاریخ تشکیل هیأت را به همان گونه که در ماده 39 برای تحویل موقت پیش بینی شده است ، معین و به پیمانکار ابلاغ می کند ، هیأت تحویل قطعی که در زمان خاتمه پیمان تشکیل شده ، پس از بازدید کارهای ناتمام ، هرگاه عیب و نقصی که ناشی از کار پیمانکار باشد مشاهده ننماید ، کارهای ناتمام پیمان را تحویل قطعی می گیرد و بی درنگ صورت مجلس آن را تنظیم و برای کارفرما ارسال می کند و نسخه ای از آن را تا ابلاغ از سوی کارفرما ، به پیمانکار می دهد و سپس کارفرما تصویب تحویل قطعی کارهای ناتمام را به پیمانکار ابلاغ می نماید . اگر معایبی در مورد کارهای ناتمام مشاهده شود ، پیمانکار مکلف است به هزینه خود ، در مدت مناسبی که با توافق کارفرما تعیین می شود ، رفع عیب نماید و سپس تحویل قطعی دهد . در صورتی که پیمانکار در مهلت مقرر رفع نقص ننماید ، کارفرما می تواند خودش کارهای معیوب را اصلاح کند و هزینه های مربوط را به اضافه 15 درصد از مطالبات پیمانکار کسر کند .

دو – تحویل موقت کارهای پایان یافته

بر خلاف کارهای ناتمام که تحویل قطعی گرفته می شود ، کارفرما آن قسمت از کارها را که پایان یافته است ، طبق مقررات تعیین شده در ماده 39 ، تحویل موقت می گیرد . به این معنا که پس از ابلاغ خاتمه پیمان از سوی کارفرما ، پیمانکار از مهندس مشاور تقاضای تحویل موقت کارهای پایان یافته را می کند و نماینده خود را برای عضویت در هیأت تحویل معرفی می نماید . مهندس مشاور ضمن تعیین تاریخ آمادگی کارهای پایان یافته برای تحویل موقت ، تقاضای تشکیل هیأت تحویل موقت را از کارفرما می نماید . کارفرما به گونه ای ترتیب کار را فراهم می کند که هیأت تحویل ، حداکثر در مدت 30 روز از تاریخ آمادگی کارهای پایان یافته ، در محل کار خود حاضر شود و برای تحویل موقت اقدام نماید . هیأت تحویل موقت مطابق تشریفات مقرر در ماده 39 شرایط عمومی پیمان کارهای پایان یافته را تحویل موقت می گیرد . بدیهی است کلیه شرایط و ضوابط موجود در ماده فوق الذکر برای تحویل موقت موضوع پیمان ، عیناً در مورد کارهای پایان یافته نیز باید رعایت گردد .

7-تحویل دادن مدارک اجرای کار از طرف پیمانکار به کارفرما

چون در زمان خاتمه پیمان موضوع پیمان به طور کامل به اتمام نرسیده و مدارک اجرای کار بعداً مورد نیاز کارفرما خواهد بود لذا وفق ماده 48 شرایط عمومی پیمان ، تا حدی که مورد لزوم و درخواست کارفرمااست ، پیمانکار باید نقشه ها ، کاتالوگ ها ، قراردادهای با پیمانکاران جزء و سایر اسناد و مدارک اجرای کار را تحویل کارفرما دهد .

8-تهیه صورت وضعیت کارهای انجام شده

پیمانکار باید حداکثر یک ماه از تاریخ تحویل کارهای انجام شده ، صورت وضعیت قطعی کارهای انجام شده را بر اساس اسناد و مدارک پیمان ، بدون منظور نمودن مصالح و تجهیزات پای کار تهیه کند و برای رسیدگی به مهندس مشاور تسلیم نماید . مهندس مشاور صورت وضعیت دریافت شده را رسیدگی نموده و ظرف مدت سه ماه برای تصویب کارفرما ارسال می نماید.

کارفرما صورت وضعیت دریافت شده را ظرف مدت دو ماه از تاریخ وصول ، رسیدگی می کند و نظر نهایی خود را ضمن ارسال یک نسخه از آن به پیمانکار ، اعلام می دارد . در صورتی که پیمانکار ، ظرف مهلت تعیین شده ، برای تهیه صورت وضعیت اقدام نکند یا از امضای صورت وضعیت خودداری کند ، یا اعتراضی نسبت به نظر کارفرما داشته باشد مطابق مقررات مندرج در ماده 40 با او رفتار می شود.

9-تعیین تکلیف مصالح و تجهیزات

در زمان خاتمه پیمان مصالح و تجهیزات یا در کارگاه موجودند و یا از طرف پیمانکار سفارش شده ولی هنوز به کارگاه نرسیده است . باید دید تکلیف این مصالح و تجهیزات را پیمان چگونه تعیین کرده است ؟

1-مصالح و تجهیزات موجود :

مصالح و تجهیزات موجد در کارگاه که طبق مشخصات فنی بوده و برای اجرای موضوع پیمان تهیه شده است ، اندازه گیری و بهای آنها بر اساس نرخ متعارف روز از تاریخ خرید ، که مورد توافق دوطرف باشد ، در صورت وضعیت قطعی منظور می شود.

2-مصالح و تجهیزات سفارش شده :

پیمانکار با دریافت ابلاغ خاتمه پیمان ، بی درنگ فهرست مصالح و تجهیزات سفارش شده برای اجرای کار را همراه با شرایط خرید آنها برای کارفرما ارسال می نماید . کارفرما تا ده روز از تاریخ دریافت فهرست پیشگفته ، اقلامی از مصالح و تجهیزات سفارش شده را که مورد نیاز تشخیص می دهد به پیمانکار اعلام می نماید تا پیمانکار قرارداد خرید آنها را به کارفرما منتقل نماید . در صورتی که قرارداد فی مابین پیمانکار با فروشنده یا فروشندگان آن اقلام طوری تنظیم شده باشد که انتقال قرارداد خرید آنها به کارفرما میسر نگردد و در اثر فسخ آن قرارداد هزینه ها و خسارت هایی به پیمانکار وارد شود ، پس از رسیدگی و تأیید کارفرما ، این هزینه ها و خسارت ها به حساب بستانکاری پیمانکار منظور می گردد . همچنین مبالغی که بابت خرید مصالح و تجهیزات سفارش شده از سوی پیمانکار تأدیه شده است ، در مقابل تسلیم اسناد و مدارک آن به حساب طلب پیمانکار منظور می گردد و تأدیه بقیه بهای خرید و هر نوع تعهد مربوط به آنها به عهده کارفرما خواهد بود .

10- لزوم فسخ قراردادهای پیمانکار با پیمانکاران جزء

بر اساس جزء 3 بند ( ج ) ماده 48 شرایط عمومی پیمان « پیمانکار باید بی درنگ س از دریافت ابلاغ خاتمه پیمان ، تمام قراردادهای خود با پیمانکاران جزء و اشخاص ثالث را خاتمه دهد » . منظور از « اشخاص ثالث » اشخاصی غیر از پیمانکاران جزء است که پیمانکار برای اجرای موضوع پیمان با آنان قرارداد بسته است .

در اینجا پرسش قابل طرح است که چون قرارداد منعقده بین پیمانکار و پیمانکاران جزء علی الاصول لازم الاتباع است پس خاتمه پیمان چگونه می تواند تأثیری در آن نوع قراردادها داشته باشد ؟ آیا پیمانکار می تواند قراردادهای خود با پیمانکاران جزء و اشخاص ثالث را یکجانبه فسخ کند یا نه ؟

در پاسخ باید گفت : 1- اصولاً قراردادهای بسته شده بین پیمانکار با پیمانکاران جزء یا اشخاص ثالث بین خود آنان لازم الاجرا است مگر اینکه حق فسخ در آنها برای پیمانکار منظور شده باشد .

2-اگر چه مطابق ماده 24 شرایط عمومی پیمان در پیمان های بین پیمانکار و پیمانکاران جزء باید نوشته شود که در صورت بروز اختلاف بین آنها ، کارفرما حق دارد ، در صورتی که مقتضی بداند به مورد اختلاف رسیدگی کند ، لکن واگذاری این حق داوری برای کارفرما نمی تواند حق فسخی برای پیمانکار در قراردادهای او با پیمانکاران جزء ایجاد نماید .

3-بهتر است پیمانکار به هنگام انعقاد قرارداد با پیمانکاران جزء شرط کند که در صورت فسخ پیمان از ناحیه کارفرما ، پیمانکار نیز حق فسخ قرارداد خود را با پیمانکاران جزء دارد .

4-به هر تقدیر در اثر خاتمه پیمان ، چنانچه پیمانکار به منظور اجرای موضوع پیمان ، در مقابل اشخاص ثالث ( اعم از پیمانکاران جزء و غیره ) تعهداتی کرده باشد و ملزم به پرداخت هزینه و. خسارت هایی به آن اشخاص باشد ، این هزینه ها و خسارت ها ، پس از رسیدگی و تأیید کارفرما به حساب بستانکاری پیمانکار منظور می شود .

11- تصرف تأسیسات و ساختمان های موقت توسط کارفرما

کارفرما تأسیسات و ساختمان های موقتی را که در کارگاه احداث شده است ، در اختیار می گیرد . بهای این تأسیسات و ساختمان ها با در نظر گرفتن پرداخت هایی که قبلاً به پیمانکار شده است ، با توافق دو طرف تعیین می شود و به حساب طلب پیمانکار منظور می گردد و بایت آنها وجهی به عنوان برچیدن کارگاه پرداخت نمی شود . اگر تأسیسات و ساختمان های پیشگفته در خارج از محل های تحویل شده کارفرما ایجاد شده باشد ، کارفرما بهای اجاره آنها را که با توافق دو طرف تعیین می شود ، برای مدتی که به منظور تکمیل کار در اختیار خواهد داشت به پیمانکار پرداخت می کند .

12- خارج کردن مازاد مصالح و تجهیزات از کارگاه توسط پیمانکار

پیمانکار مکلف است که مازاد مصالح و تجهیزات و دیگر تدارکات خود را که در محل های تحویل شده کارفرما باقی مانده است ، حداکثر ظرف 3 ماه از تاریخ ابلاغ کارفرما ، از محل های یاد شده خارج کند . در غیر این صورت ، کارفرما می تواند برای خارج کردن آنها به هر نحو که مقتضی بداند عمل نماید و هزینه های آن را به حساب بدهی پیمانکار منظور دارد . در این صورت ، پیمانکار نمی تواند نسبت به ضرر و زیان وارد شده به اموال و دارایی های خود ، دعوایی مطرح نماید .

13- آزاد شدن تضمین های پیمانکار

می دانیم که پیمانکار هم « انجام تعهدات پیمان » و هم « حسن انجام کار » خود را به نفع کارفرما تضمین می کند . « تضمین انجام تعهدات پیمان» موقع امضای پیمان به عمل می آید و بدین منظور پیمانکار باید ضمانت نامه ای معادل 5 درصد مبلغ اولیه پیمان صادر شده از طرف بانک مورد قبول کارفرما و طبق نمونه ای که ضمیمه اسناد مناقصه بوده است ، تسلیم کارفرما کند . اما « تضمین حسن انجام کار » به این صورت است که از مبلغ هر پرداخت به پیمانکار ، معادل 10 درصد به عنوان تضمین حسن انجام کار کسر و در حساب سپرده نزد کارفرما نگاهداری می شود.

چون به هنگام فسخ پیمان( خاتمه پیمان ) موضوع پیمان به اتمام نرسیده و قسمتی از کارها ممکن است پایان یافته و قسمتی نیز ناتمام باقی مانده باشد لذا نحوه آزاد شدن تضمین های پیمانکار در این مرحله از پیمان با چگونگی آزاد شدن آنها در حالت عادی یعنی در مرحله اتمام موضوع پیمان ، قدریس متفاوت است . برای دیدن چگونگی آزاد شدن تضمین های پیمان به هنگام خاتمه پیمان در مورد هر یک از تضمین انجام تعهدات و تضمین حسن انجام کار به طور جداگانه به شرح زیر رفتار می شود :

1-آزاد شدن تضمین انجام تعهدات پیمان :

در حالت عادی یعنی پس از اتمام موضوع پیمان ، کارفرما تضمین انجام تعهدات پیمان را پس از تصویب صورت مجلس تحویل موقت ، به ترتیب زیر آزاد می کرد :

حداکثر تا یک ماه پس از تحویل موقت ، آخرین صورت وضعیت موقت طبق ماده 37 شرایط عمومی پیمان ، بدون منظور داشتن مصالح و تجهیزات پای کار تنظیم می گردد . هرگاه بر اساس این صورت وضعیت ، پیمانکار بدهکار نبود یا جمع بدهی او از نصف کسور تضمین حسن انجام کار کمتر بود ، ضمانتنامه انجام تعهدات بی درنگ آزاد می شد . ولی هرگاه میزان بدهی پیمانکار ، از نصف کسور تضمین حسن انجام کار بیشتر بود ، ضمانتنامه انجام تعهدات ، بر حسب مورد طبق شرایط تعیین شده در ماده 40 یا 52 آزاد می شد ، اما موقع خاتمه پیمان تضمین انجام تعهدات پیمان عیناً به همان ترتیب فوق به عمل می آید ولی با دو تفاوت زیر :

  • در حالت اتمام موضوع پیمان صورت وضعیت موقت حداکثر تا یک ماه « پس از تحویل موقت » تنظیم می شد اما در حالت خاتمه پیمان ، حداکثر تا یک ماه « پس از تحویل کارهای انجام شده اعم از قسمت تحویل موقت شده و تحویل قطعی شده » تنظیم می شود.
  • در حالت عادی یعنی پس از اتمام موضوع پیمان آخرین صورت وضعیت موقت « بدون منظور داشتن مصالح پای کار » تنظیم می شد لکن به هنگام خاتمه پیمان ، آخرین صورت وضعیت موقت « با احتساب مصالح پای کار » تهیه می شود.

این است که جزء 1 بند ( ز ) ماده 48 شرایط عمومی پیمان می گوید : « تضمین انجام تعهدات ، طبق روش تعیین شده در تبصره 1 ماده 34 آزاد می شود با این تفاوت که آخرین صورت وضعیت موقت موضوع تبصره پیشگفته ، حداکثر تا یک ماه پس از تحویل کار ، اعم از قسمت تحویل موقت شده و تحویل قطعی شده ، با احتساب مصالح پای کار تهیه می شود ».

2-آزاد شدن تضمین حسن انجام کار :

گفتیم به هنگام خاتمه پیمان ممکن است بعضی از کارهای پیمان ناتمام و بعضی پایان یافته باشد . کارهای ناتمام را که کارفرما مطابق مقررات درج شده در ماده 41 شرایط عمومی پیمان « تحویل قطعی » و کارهای پایان یافته را برابر مقررات تعیین شده در ماده 39 « تحویل موقت » می گیرد . جزء 2 بند ( ز ) ماده 48 شرایط عمومی پیمان ، در مورد چگونگی آزاد شدن تضمین حسن انجام کار در زمان خاتمه پیمان می گوید : « تضمین حسن انجام کار قسمت تحویل موقت شده و قسمت تحویل قطعی شده ، هر یک جداگانه طبق ماده 35 شرایط عمومی آزاد می شود » . و ماده 35 نیز در این خصوص اشعار می دارد : « نصف این مبلغ پس از تصویب صورت وضعیت قطعی طبق ماده 40 و نصف دیگر آن پس از تحویل قطعی ، با رعایت مواد 42 و 52 مسترد می گردد » .

لذا با توجه به مراتب فوق پس از خاتمه پیمان ، کارهای پایان یافته که تحویل موقت شده ، حداکثر تا یک ماه از تاریخ تحویل کارهای انجام شده ، صورت وضعیت قطعی آن کارها با احتساب مصالح پای کار توسط پیمانکار تهیه و برای رسیدگی به مهندس مشاور تسلیم می شود . مهندس مشاور صورت وضعیت دریافت شده را رسیدگی نموده و ظرف مدت سه ماه برای تصویب کارفرما ارسال می نماید . هرگاه با توجه به صورت وضعیت قطعی تصویب شده و سایر حساب های پیمانکار ، پیمانکار بدهکار نباشد ، نصف تضمین حسن انجام کار آزاد می شود.

اما در مورد کارهای ناتمام در مرحله خاتمه پیمان ، پیمانکار برای آن نوع کارها باید صورت وضعیت قطعی را حداکثر تا یک ماه از تاریخ تحویل کارهای ناتمام با احتساب مصالح و تجهیزات پای کار تهیه و به وسیله مهندس مشاور به تصویب کارفرما برساند . پس از تصویب صورت وضعیت قطعی از سوی کارفرما ، پیمانکار در انتظار می ماند تا ظرف سه ماه از تاریخ تصویب صورت وضعیت قطعی ، کارفرما صورت حساب نهایی پیمان را تهیه کند .

هرگاه بر اساس صورت حساب نهایی ، پیمانکار بستانکار شد ، طلب او حداکثر در مدت یک ماه از تاریخ امضای صورت حساب نهایی یا اعلام کارفرما پرداخت می گردد . در این صورت کلیه تضمین های پیمالنکار از هر توع که باشد آزاد می شود به استثنای نصف تضمین حسن انجام کار که تا تحویل قطعی باید نزد کارفرما باقی بماند . بعد از این مرحله پیمانکار باید منتظر سپری شدن دوره تضمین باشد . دوره تضمین ، دوره ای است که در ماده 5 موافقتنامه تعیین شده است و به موجب آن اساساً موضوع پیمان که به نحو احسن انجام یافته باید عاری از عیب و نقص باشد . بدین منظور در پایان دوره تضمین هیأت تحویل قطعی تشکیل می شود و پس از بازدید کارها ، هرگاه عیب و نقصی که ناشی از کار پیمانکار باشد مشاهده ننماید ، کارهای ناتمام را تحویل قطعی می گیرد که نهایتاً کارفرما تصویب قطعی کارهای ناتمام را به پیمانکار ابلاغ می نماید .

اگر در دوره تضمین ، معایب و نقایصی در کارهای ناتمام ببیند که ناشی از کار پیمانکار باشد ، پیمانکار مکلف است که آن معایب و نقایص را به هزینه خود رفع کند . هرگاه پیمانکار در انجام این تعهد قصور ورزد یا مسامحه کند کارفرما حق دارد آن معایب و نقایص را خودش رفع نماید و هزینه آن را به اضافه 15 درصد ، از محل تضمین پیمانکار یا هر نوع مطالبات و سپرده ای که پیمانکار نزد او دارد ، برداشت نماید . بدین ترتیب هرگاه معایب و نقایصی در کارهای ناتمام مشاهده نشود نصف باقیمانده تضمین حسن انجام کار پیمانکار باید آزاد و به وی مسترد گردد .

14- پرداخت مطالبات احتمالی پیمانکاران جزء

هرگاه پس از خاتمه پیمان ، پیمانکاران جزء ، مطالباتی از پیمانکار ( اصلی ) داشته باشند ، مهندس مشاور و کارفرما ، موضوع را رسیدگی می نمایند و اگر پس از رسیدگی و تهیه صورت حساب نهایی ، پیمانکار مطالباتی داشته باشد ، کارفرما می تواند طلب پیمانکار جزء را از محل مطالبات پیمانکار به شرح زیر بپردازد :

هرگاه در پرداخت مطالبات پیمانکاران جزء با توجه به شرایط درج شده در پیمان آنها ، تأخیری روی دهد ، در صورتیکه پیمانکار جزء تعهدات خود را بر اساس پیمان تنظیمی خود با پیمانکار کاملاً انجام داده و کار او مورد قبول و تأیید مهندس مشاور باشد ، کارفرما می تواند بنابر تقاضای پیمانکار جزء با حضور نماینده پیمانکار به کار او رسیدگی کند . اگر در اثر این رسیدگی ، پیمانکار جزء طلبکار شود و پیمانکار از پرداخت آن خودداری کند ، کارفرما حق دارد طلب پیمانکار جزء را برای کارهایی که صورت وضعیت آن به پیمانکار پرداخت شده است ، از محل مطالبات پیمانکار بپردازد . در صورتی که با اخطار کارفرما ، پیمانکار یا نماینده اوبرای رسیدگی حاضر نشوند ، کارفرما رسیدگی می نماید و به شرح پیشگفته عمل می کند و این عمل قطعی و غیر قابل اعتراض است .[۱]

منابع

  1. اسماعیلی هریسی،ابراهیم.مبانی حقوق پیمان.چاپ اول،تهران:یادآوران،1384
ابزارهای شخصی